Ο Φιλόγονος είναι ένας ακραίος τύραννος. Υπάρχει κάτι ανθρώπινο μέσα του ή είναι καθαρό σκοτάδι;
Ο Φιλόγονος είναι πράγματι ένας ακραίος τύραννος, όμως δεν θα τον έβλεπα ως «καθαρό σκοτάδι». Το ανθρώπινο στοιχείο μέσα του υπάρχει, αλλά είναι βαθιά διαστρεβλωμένο. Είναι ένας άνθρωπος που φοβάται – τον χρόνο, την απώλεια της εξουσίας, την ανυπακοή, ίσως και τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτός ο φόβος γεννά τη βία και την ακραία σκληρότητα.
Δεν δρα από κακία με τη στενή έννοια, αλλά από μια αρρωστημένη ανάγκη ελέγχου και επιβεβαίωσης. Θέλει να επιβάλει την τάξη όπως εκείνος την αντιλαμβάνεται, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να συντρίψει κάθε ανθρώπινο δεσμό. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το τραγικό του στοιχείο: είναι ένας άνθρωπος που έχει απαρνηθεί την ανθρωπιά του για να διατηρήσει την εξουσία του.
Άρα, το σκοτάδι του Φιλόγονου δεν είναι απρόσωπο. Είναι ανθρώπινο, και γι’ αυτό τρομακτικό.
Πώς προσεγγίζεις έναν ρόλο που ενσαρκώνει την απόλυτη εξουσία και τη βία;
Τον προσεγγίζω πρώτα απ’ όλα όχι ως «τέρας», αλλά ως άνθρωπο που πιστεύει βαθιά ότι έχει δίκιο. Η απόλυτη εξουσία και η βία δεν είναι για τον Φιλόγονο επιλογές πολυτέλειας, αλλά εργαλεία επιβίωσης. Προσπαθώ λοιπόν να καταλάβω τη λογική του, το εσωτερικό του σύστημα αξιών, όσο σκληρό κι αν είναι.
Στη δουλειά μου δίνω μεγάλη σημασία στο σώμα και στη φωνή. Η εξουσία φαίνεται πριν ακόμα μιλήσει ο ρόλος: στον τρόπο που στέκεται, που κοιτάζει, που καταλαμβάνει τον χώρο. Η βία, αντίστοιχα, δεν είναι μόνο οι εκρήξεις· είναι η μόνιμη απειλή που κουβαλάει, η ένταση που υπάρχει ακόμα και στη σιωπή.
Παράλληλα, κρατώ μια απόσταση ως άνθρωπος. Δεν δικαιολογώ τις πράξεις του, αλλά τις υπηρετώ σκηνικά με ακρίβεια. Αυτό μου επιτρέπει να μπω βαθιά στον ρόλο χωρίς να τον εξωραΐσω και χωρίς να χαθώ μέσα του.
Θεωρείς τον Φιλόγονο “κακό” ή απλώς προϊόν μιας νοοτροπίας εξουσίας;
Δεν νομίζω ότι ο Φιλόγονος χωράει εύκολα στη λέξη «κακός». Αν τον δεις έτσι, τον κλείνεις σε μια απλή κατηγορία και χάνεται η πολυπλοκότητά του. Τον βλέπω περισσότερο ως προϊόν – και ταυτόχρονα φορέα – μιας νοοτροπίας απόλυτης εξουσίας, όπου ο άνθρωπος ταυτίζει την αξία του με τον έλεγχο που ασκεί πάνω στους άλλους.
Αυτό, βέβαια, δεν μειώνει την ευθύνη του. Οι πράξεις του είναι εγκληματικές και ακραία βίαιες. Αλλά γεννιούνται μέσα σε ένα σύστημα που τις νομιμοποιεί και τις ενθαρρύνει. Ο Φιλόγονος δεν αμφισβητεί ποτέ το δικαίωμά του να εξουσιάζει· εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη σκοτεινιά του.
Για μένα, λοιπόν, είναι πιο τρομακτικός ως άνθρωπος που δεν βλέπει τον εαυτό του ως «κακό», αλλά ως απόλυτα δίκαιο. Αυτό τον κάνει διαχρονικό και επικίνδυνα οικείο.
Πόσο επικίνδυνα σύγχρονος είναι ο Φιλόγονος σήμερα;
Ο Φιλόγονος είναι τρομακτικά σύγχρονος. Δεν ανήκει μόνο στο αναγεννησιακό σύμπαν της Ερωφίλης, αλλά σε κάθε εποχή όπου η εξουσία γίνεται αυτοσκοπός και ο φόβος εργαλείο διακυβέρνησης. Τον αναγνωρίζουμε σε ηγέτες, σε μηχανισμούς, ακόμα και σε μικρότερες μορφές εξουσίας της καθημερινότητας, όπου η δύναμη ασκείται χωρίς έλεγχο και χωρίς ενσυναίσθηση.
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο του σήμερα είναι ότι δεν χρειάζεται να φωνάζει ή να αιματοκυλά για να υπάρξει. Μπορεί να κρύβεται πίσω από λόγια «τάξης», «ασφάλειας» ή «κανονικότητας». Ο Φιλόγονος του σήμερα είναι πιο ύπουλος, πιο θεσμικός, αλλά εξίσου βίαιος στις συνέπειές του.
Γι’ αυτό και το έργο μιλά τόσο καθαρά στο παρόν: μας θυμίζει πόσο εύκολα η εξουσία, όταν δεν αμφισβητείται, μετατρέπεται σε τυραννία – και πόσο εύθραυστη είναι η ανθρώπινη ζωή απέναντί της.
Τι σε δυσκόλεψε περισσότερο στην ερμηνεία αυτού του ρόλου;
Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν να κρατήσω την ισορροπία ανάμεσα στη σκληρότητα και την αλήθεια του ρόλου. Είναι εύκολο να παρασυρθεί κανείς σε μια μονοδιάστατη, «φωνητική» ερμηνεία της τυραννίας. Το δύσκολο ήταν να αφήσω χώρο στις σιωπές, στις μικρές ρωγμές, χωρίς να αποδυναμωθεί η απειλή που κουβαλά ο Φιλόγονος.
Επίσης, απαιτητικό ήταν το ψυχικό φορτίο. Ο Φιλόγονος ζει διαρκώς σε ένταση, σε καχυποψία, σε βία. Να μπαίνεις σε αυτή την κατάσταση κάθε βράδυ και να μπορείς μετά να βγεις, να επιστρέψεις στον εαυτό σου, είναι μια διαδικασία που θέλει πειθαρχία και φροντίδα.
Τέλος, με δυσκόλεψε – δημιουργικά – το να μη ζητήσω καμία «συμπάθεια» από τον θεατή. Να σταθώ απέναντί του καθαρά, χωρίς άλλοθι. Αυτό, για μένα, ήταν και το πιο ουσιαστικό στοίχημα του ρόλου.
Πώς ήταν να δουλεύεις έναν τόσο σκληρό χαρακτήρα μέσα σε ένα ποιητικό κείμενο;
Ήταν μια από τις πιο ενδιαφέρουσες αντιφάσεις της δουλειάς. Η σκληρότητα του Φιλόγονου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ποιητικότητα του λόγου του Χορτάτση, κι αυτό απαιτεί μεγάλη ακρίβεια. Δεν μπορείς να «μαλακώσεις» τον χαρακτήρα για να υπηρετήσεις τον στίχο.
Αυτή η συνύπαρξη ποίησης και αγριότητας ήταν και το κλειδί της ερμηνείας: ένας άνθρωπος που μιλά με ομορφιά και πράττει με απόλυτη σκληρότητα. Εκεί, για μένα, γεννιέται η πιο βαθιά τραγικότητα του ρόλου.
Υπάρχει κάποια στιγμή στην παράσταση που ακόμα και εσύ σοκάρεσαι από τον Φιλόγονο;
Ναι, υπάρχει. Κάθε φορά που ο Φιλόγονος φτάνει στο σημείο όπου η εξουσία του περνά οριστικά πάνω από κάθε ανθρώπινο δεσμό, ακόμα κι εγώ ως ηθοποιός αισθάνομαι ένα εσωτερικό φρένο.
Αν έπρεπε να περιγράψεις τον Φιλόγονο με μία λέξη, ποια θα ήταν και γιατί;
Αμείλικτος.
Γιατί ο Φιλόγονος δεν αφήνει κανένα περιθώριο: ούτε στους άλλους ούτε στον ίδιο του τον εαυτό. Δεν γνωρίζει αμφιβολία, έλεος ή ρωγμή που να οδηγεί στη μετάνοια. Η εξουσία του είναι απόλυτη ακριβώς επειδή είναι αμείλικτη, και η βία του δεν είναι έκρηξη αλλά σταθερή κατάσταση.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
