Μη σε σοκάρει ο τίτλος, γιατί στην ουσία είναι αυτό που αισθάνεσαι να ξεστομίσεις κάθε φορά που κάποιος σε πιέζει, σε χειρίζεται και σε οδηγεί με τη συμπεριφορά του να πεις ναι, ενώ το μόνο που πραγματικά θέλεις είναι να πεις ένα ηχηρό «όχι» ή ένα αποφασιστικό «ως εδώ».

Η Alba Cardalda είναι ψυχολόγος, νευροεπιστήμονας, ειδικός στη γνωσιακή-συμπεριφορική και στη σύντομη στρατηγική θεραπεία και έχει υιοθετήσει μια στάση ζωής που μαρτυρά ότι έχει τα κότσια. Το 2017 εγκατέλειψε τη σταθερότητα της ζωής της (εργασία, σπίτι) με σκοπό να ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο. Ως νομάς ψυχολόγος εμβάθυνε στην κατανόηση των ανθρώπινων σχέσεων και της διαπολιτισμικής επικοινωνίας. Το απόσταγμα των γνώσεών της το αποτύπωσε στα βιβλία της και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου μοιράζεται καθημερινά συμβουλές με τα εκατομμύρια ακολούθων που κρέμονται από τα χείλη της.

Στο «ντιβάνι» με την Alba – ακόμα και μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της – θα καθίσεις αναπαυτικά, θα μιλήσεις άνετα και δεν θα χρειαστεί να παλέψεις με βαρύγδουπους επιστημονικούς όρους, δυσνόητους και απρόσωπους. Ένα από τα ατού της είναι ότι χρησιμοποιεί την απλή, προσιτή γλώσσα. Όπως, επίσης, ότι δεν στέκεται σε αόριστες θεωρητικές αναλύσεις, αλλά προτείνει συγκεκριμένα και δοκιμασμένα παραδείγματα και ασκήσεις, που μπορείς να εφαρμόσεις άμεσα, χωρίς επιτηρητή.

Ο εν λόγω οδηγός αυτοβελτίωσης έρχεται σε αντίθεση με τον κανόνα – δεν είναι διόλου βαρετός και κοινότυπος. Σε πείθει από τις πρώτες σελίδες ότι πρέπει να τον πάρεις στα σοβαρά και παραθέτει τεκμηριωμένες επιστημονικές έρευνες, των οποίων τα αποτελέσματα είναι απλά και απτά. Μια από αυτές αποκαλύπτει ότι το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ σε μια από τις μακροβιότερες έρευνες, 75 χρόνων, που έχουν διεξαχθεί, παρακολούθησε την πορεία ζωής 724 ανθρώπων, των οικογενειών και των οικείων αυτών (σύζυγοι, παιδιά), με σκοπό να αποκαλύψει το μυστικό της ευτυχίας. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν αυτό που όλοι βαθιά μέσα μας γνωρίζουμε: Η ευτυχία μας στηρίζεται στην ποιότητα των στενών μας σχέσεων και όχι στα πλούτη ούτε στο επίπεδο των σπουδών μας.

Με εφαλτήριο τη συγκεκριμένη έκβαση, σύμφωνα με την Alba, είναι κρίσιμο για να πετύχουμε υγιείς σχέσεις, να θέτουμε όρια, κόντρα στην πεποίθηση που έχει ανορθόδοξα εγκατασταθεί μέσα μας ότι με αυτό τον τρόπο κινδυνεύουμε να φανούμε αγενείς, να απομακρύνουμε κάποιον αγαπημένο ή να γελοιοποιηθούμε μπροστά στους φίλους μας. Αν μας συμβαίνει αυτό, τότε η ενοχή και το άγχος έχουν εγκατασταθεί για τα καλά μέσα μας και συνετό θα είναι να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο που συνδεόμαστε με τους άλλους, αλλά και με τον εαυτό μας. Και πώς θα γίνει αυτό;

«Για να αναγνωρίσουμε ποιοι είναι οι κανόνες και τα όριά μας, έχουμε στη διάθεσή μας δύο πολύ ισχυρά εργαλεία: τα συναισθήματα και την αυτογνωσία. Τα συναισθήματά μας είναι η πυξίδα μας και θα μάς προειδοποιήσουν, αν κάτι μας φανεί ευχάριστο ή δυσάρεστο. Η αυτογνωσία, με τη σειρά της, θα μας επιτρέψει να δώσουμε σε αυτό το συναίσθημα μια πιο βαθιά σημασία, γεγονός που θα μας οδηγήσει στο να ονοματίσουμε αυτά τα όρια και να τα κατανοήσουμε».

Είναι επίσης σημαντικό μέσα από τη διαδικασία να θεραπεύσουμε συναισθηματικές πληγές που μας ωθούν να αντιδρούμε δυσανάλογα, να δουλέψουμε τα κόμπλεξ μας, να εξισορροπήσουμε την ευαισθησία μας και να επιλέγουμε με ποιον δημιουργούμε δεσμούς και με ποιον όχι.

Το βασικό τρίπτυχο στη βάση της πυραμίδας των σχέσεων οικοδομείται πάνω στις λέξεις: αυτοεκτίμηση, σεβασμός, ενσυναίσθηση. Και κόντρα σε όσους πιστεύουν ότι η έννοια της ενσυναίσθησης σημαίνει «να μπεις στα παπούτσια του άλλου» η Alba θέτει νέες βάσεις που βγάζουν περισσότερο νόημα. «Κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του νοητικό χάρτη που περιλαμβάνει όσα έχει διδαχτεί, ζήσει και κατανοήσει σύμφωνα με την προσωπική του οπτική. Οπότε το να μπούμε στη θέση του άλλου, διατηρώντας τη δική μας οπτική απλώς δεν βγάζει νόημα. Ίσως φανεί πιο χρήσιμο να δεις τον κόσμο από τον νοητικό χάρτη του άλλου, κάτι που θα μας επιτρέψει να αναπτύξουμε αληθινή ενσυναίσθηση».  Με απλά λόγια, θα αναπτύξουμε ένα σημαντικό επικοινωνιακό πλεονέκτημα στις μεταξύ μας αλληλεπιδράσεις. Η κατανόηση του συλλογισμού και της συμπεριφοράς του άλλου, χωρίς διάθεση κριτικής, μας προδιαθέτει να υιοθετήσουμε τη στάση «άκου για να μάθεις» και όχι «άκου για να επιτεθείς», γεγονός που διευκολύνει τον ουσιαστικό διάλογο.

Και γιατί απαραίτητα πρέπει να συμφωνήσουμε ή να διατηρήσουμε καλές κοινωνικές σχέσεις; Από την εμφάνιση του Homo sapiens εξακολουθούμε να διατηρούμε τους ίδιους κοινωνικούς μηχανισμούς επιβίωσης με τους προγόνους μας. Μπορεί να μην χρειάζεται να παλέψουμε όλοι μαζί επικίνδυνα αρπακτικά, αλλά αποζητούμε πάντα την εξωτερική έγκριση από την ομάδα, ώστε να αποτελέσουμε μέρος της.

Μια εύλογη ερώτηση προκύπτει από τη συγκεκριμένη σκέψη. Αν δεν λέμε πάντα ναι, μήπως σπάσουμε αυτή την κοινωνική αλυσίδα και ξεμακρύνουμε από την αγέλη; Η απάντηση είναι απλή και σε συντομία αποτυπώνεται μέσα στα λόγια του Σάιμον Σαινέκ (συγγραφέας, ομιλητής και σύμβουλος ηγεσίας): «Το τρικ της ισορροπίας είναι η θυσία σημαντικών πραγμάτων να μη γίνει κανόνας». Σε απλή μετάφραση κάθε φορά που μας ζητάει κάποιος κάτι, έχουμε το δικαίωμα να πάρουμε τον χρόνο μας για να το σκεφτούμε και να θέσουμε νοερά στον εαυτό μας τρεις απλές ερωτήσεις: ποιος μας το ζητάει, με τι συχνότητα και για ποιο λόγο.

Στο τέλος του βιβλίου, η συγγραφέας παρουσιάζει κάποιες πραγματικά χρηστικές τακτικές: όπως τη στάση του σώματος, τον τρόπο να λες «όχι» χωρίς να δίνεις εξηγήσεις, την τεχνική του χαλασμένου δίσκου (μέχρι να πείσεις τον ακροατή σου για την ειλικρινή απάντησή σου) –ιδιαίτερα χρήσιμο αν έχεις παιδιά στην εφηβεία – την αντιμετώπιση χειριστικών συμπεριφορών, όπως οι χλευασμοί και οι κριτικές κρυμμένες πίσω από υποτιθέμενο χιούμορ ή το ανώριμο «κοίτα τι με έκανες να κάνω» και σου δίνει έναν αφοπλιστικό οδηγό εκφράσεων που θα βάλει κάθε κατεργάρη στη θέση του.

Η συγγραφική δουλειά της Cardalda διαθέτει επιστημονικά τεκμηριωμένες τεχνικές, κυκλοφορεί σε 35 χώρες και είναι bestseller στην Ισπανία. Αποτελεί έναν χρήσιμο και άμεσο οδηγό για την τέχνη του «όχι», με απλότητα και πειστικότητα, χωρίς βαρύγδουπες διδαχές ή δεικτικό τόνο. Μοιάζει σαν να μαθαίνεις την αλφαβήτα των συναισθημάτων σου από την αρχή· όσο το διαβάζεις, οι αρχές του γίνονται δεύτερη φύση, αβίαστα, όπως η μητρική σου γλώσσα ή μια δεξιότητα που έχει πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινότητά σου. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο προτέρημά του. Έχει τη δυναμική να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεσαι και, κατ’ επέκταση, την αλληλεπίδρασή σου με τους άλλους.