Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο συγγραφέας της βιογραφίας, δεν είναι Έλληνας. Έχει όμως βαθιά και εμπεριστατωμένη γνώση για το έργο και τις προεκτάσεις της πλατωνικής φιλοσοφίας στην ανθρώπινη ύπαρξη. Όχι μόνο από τις σπουδές του, που το δικαιολογούν, αλλά με βαθιά έρευνα και διασταύρωση πολλαπλών πηγών, που παραθέτει στο τέλος του βιβλίου. Μια βιβλιογραφία που αγγίζει τις δέκα σελίδες.

Άλλωστε, κάθε χρόνο εξακολουθεί να παράγεται ένας τεράστιος αριθμός ακαδημαϊκών βιβλίων και άρθρων, που αναφέρονται στο έργο του Πλάτωνα, που θα χρειαζόταν μια ολόκληρη ζωή για να συγκεντρώσει κάποιος όλα αυτά τα έργα και να μάθει τις γλώσσες στις οποίες είναι γραμμένα.

Ο Waterfield έχει κάνει σπουδές κλασικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και συνέχισε με σπουδές αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο King’s College του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Νιούκασλ, καθώς και στο St Andrews.  Έχει μεταφράσει πολυάριθμα αρχαιοελληνικά έργα μεταξύ των οποίων,  έργα του Πλάτωνα: το Συμπόσιον, τον Γοργία και την Πολιτεία, που εκδόθηκαν από τις εκδόσεις Oxford University Press. Θα ήταν αδύνατον λοιπόν, να μη σαγηνευτεί από τον μεγαλύτερο φιλόσοφο όλων των εποχών.  Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Πλάτωνα μελετούν και διαβάζουν σε όλες τις χώρες του κόσμου. Ο Πλάτωνας δεν ήταν απλώς σημαντικός, ήταν εξαιρετικά σημαντικός. Εκτός από τη Βίβλο, κανένα γραπτό έργο δεν άσκησε τόσο μεγάλη επιρροή στον δυτικό κόσμο όσο οι διάλογοι του Πλάτωνα. Η επιρροή μάλιστα του ελληνικού ιδεώδους, τον έφερε στη χώρα μας.  Τα τελευταία χρόνια ζει στην Πελοπόννησο.

Η συγγραφή μιας βιογραφίας είναι από μόνη της ένα δύσκολο εγχείρημα. Ιδιαίτερα αν προσθέσεις το γεγονός ότι δεν υπάρχουν απτά ντοκουμέντα για τον βίο του Πλάτωνα και ότι μέσα από το συγγραφικό έργο του, που διασώθηκε, η συγκομιδή είναι ισχνή.  Κάποιοι διάλογοι έχουν αναγνωρίσιμο σκηνικό και τοποθετούνται χρονολογικά, όμως περιλαμβάνουν αναχρονιστικές αναφορές. Γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι οι Νόμοι ή μέρος τους γράφτηκαν όταν ο Πλάτωνας ήταν ηλικιωμένος, επειδή περιλαμβάνουν μια αναφορά σε ένα γεγονός της δεκαετίας του 350.  Με αυτό ως δεδομένο, ο Waterfield προσπαθεί να τοποθετήσει στο ευρύτερο πλαίσιό του το έργο του Πλάτωνα και να αποκαλύψει, στο μέτρο του δυνατού, τι άλλο έκανε ο φιλόσοφος πέρα από το να γράφει.

Η παρακαταθήκη του είναι οι διάλογοι και οι 13 διασωθείσες επιστολές  – δεν επιβεβαιώνεται η αυθεντικότητα όλων, με εξαίρεση ορισμένες και ιδιαίτερα την επιστολή Ζ’ που είναι γραμμένη σαν αυτοβιογραφία- οι οποίες γεννούν συζητήσεις και απαντήσεις από την αρχαιότητα και σε όλες τις γενιές μέχρι σήμερα. Μέσα από τα κείμενα αντιλαμβάνεσαι ότι ασπαζόταν ορισμένα δόγματα ή, ίσως θεωρίες, αλλά ακόμη κι αυτά τα θέτει υπό δοκιμασία στους διαλόγους του. Άλλωστε, αυτό αποτελεί και ένα από τα πιο ελκυστικά γνωρίσματα του έργου του: η φιλοσοφία ως συνεχής αναζήτηση. Έθεσε ερωτήματα, αλλά δεν έδωσε «έτοιμες» απαντήσεις. Παρασύρουν τον αναγνώστη και κατόπιν τον υποχρεώνουν να σκεφτεί από μόνος του. Κάνουν τα πάντα να φαίνονται απλά και κατόπιν τραβούν το χαλί κάτω από τα πόδια μας.

Ερωτήματα επίκαιρα σε όλη την πορεία της ανθρωπότητας, όχι μόνο για έναν φιλόσοφο, αλλά για κάθε άνθρωπο. Η άποψη ότι η γνώση ή η κατανόηση, ως διακριτές από την πληροφορία, δεν αποκτούνται από τα βιβλία. Η  σημασία της μετατροπής της άποψης σε γνώση και της γνώσης σε σίγουρη γνώση απαιτεί χρόνο και στοχασμό για όλα όσα έχει μάθει κάποιος από τα βιβλία ή τις διαλέξεις, τα οποία για να γίνουν δικά του πρέπει να τα αφομοιώσει. Και ο φόρος τιμής που έδινε ο Πλάτωνας στη ζωντανή συζήτηση και τον εσωτερικό διάλογο – γεγονός που τον οδήγησε στη συγγραφή διαλόγων και όχι πραγματειών, θα έπρεπε να μας προβληματίσει περισσότερο για το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Η παθητική πρόσληψη γραπτού ή προφορικού λόγου, σύμφωνα με τον φιλόσοφο, αδρανοποιεί την κριτική σκέψη και την κατανόηση όλων όσων μαθαίνουμε. Μια στείρα γνώση που δεν εφαρμόζεται πουθενά.

Ένα επίκαιρο ερώτημα θα ήταν, επίσης, το εξής: πώς για παράδειγμα, μπορούμε να δημιουργήσουμε ικανούς πολιτικούς ηγέτες με αρχές. Σε έναν κόσμο που κυβερνάται από τη διαφθορά, την ανικανότητα, το ρουσφέτι, τον φανατισμό και την έλλειψη συναισθηματικής ωριμότητας ηγετών που παραμορφώνουν τις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Σε μια εποχή που μαίνεται από την υπερπληροφόρηση και την παραπληροφόρηση, δεν θα πρέπει να αναλογιστούμε την άποψη του Πλάτωνα ότι οι πράξεις μας πρέπει να βασίζονται στη γνώση και όχι στην πεποίθηση; Η άνευ σκέψης αποδοχή απόψεων ακόμη και αν χαίρουν κοινής αποδοχής, μοιάζει να ήταν «κόκκινο πανί» για τον φιλόσοφο και εκεί έγκειται και η κόντρα του με τον θεσμό της δημοκρατίας. Γνώρισε τη διάσημη αθηναϊκή δημοκρατία στην πιο ακραία και ανεύθυνη φάση της, με τους ανθρώπους να σκέφτονται μόνο τη δική τους δύναμη και όχι τι ήταν καλό για την πόλη ως σύνολο. Οι Αθηναίοι ψήφισαν με ενθουσιασμό υπέρ της εισβολής στην πλούσια Σικελία, ικανοποιήθηκαν από τις νίκες του Αλκιβιάδη, αλλά μετά την ήττα του τον εξόρισαν από την πόλη. Στον διάλογο Γοργία υποστηρίζει ότι όποιος επιλέγει να παίξει πολιτικό ρόλο στην πόλη του είναι στην πράξη δούλος, επειδή είναι υποχρεωμένος να υποτάσσεται σε εκείνες τις ομάδες που διαθέτουν δύναμη, δηλαδή στην περίπτωση της δημοκρατικής Αθήνας, στον λαό.

Το δε κέντρισμα, όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, που έκανε τον Πλάτωνα φιλόσοφο μπορεί να ήταν το αν η αρετή μπορεί να διδαχτεί. Και τι σημαίνει καλή ζωή. Η ηθική αριστεία, οι αρετές της δικαιοσύνης, της ανδρείας, της συνετής σοφίας, της ευσέβειας και του αυτοελέγχου.

Ο Πλάτωνας ήταν ένας καινοτόμος στοχαστής. Το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο είναι ότι στους διαλόγους του μιλά όχι μόνο για τους παραδοσιακούς θεούς του ελληνικού πανθέου, αλλά και για τον Θεό στον ενικό. Κι αυτό το σύνδεε με το υπόδειγμα του αγαθού και της ηθικής τελειότητας του Θεού, που θα ενέπνεε μερικούς ανθρώπους να θέσουν ως στόχο να γίνουν όμοιοι με αυτόν, στο μέτρο του δυνατού για τα ανθρώπινα όντα. Η μέθεξη με τον Θεό. Η εξαγνιστική πορεία της ψυχής μέχρι να απελευθερωθεί από τον συνεχή κύκλο των μετενσαρκώσεων.

Στο ερώτημα αν ο Πλάτωνας επινόησε τη φιλοσοφία. Ο Waterfield δίνει μια ολοκληρωμένη και αποστομωτική άποψη: «Αν είναι αλήθεια ότι ο Πλάτωνας επινόησε τη φιλοσοφία, αυτό ισχύει μόνο επειδή ο Σωκράτης επέλεξε να μην καταγράψει τις σκέψεις του. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Πλάτωνας ήταν απλώς ένα φερέφωνο του Σωκράτη. Κανένας ευφυής συγγραφέας δεν είναι παπαγάλος, μολονότι, αν έχουν δίκιο οι αρχαίοι βιογράφοι, μπορεί να ήταν κύκνος! Άλλωστε, λόγω του κοινού σωκρατικού υπόβαθρου τους, ήταν φυσικό να υπάρχουν κοινά θέματα στα έργα τους. Αρνούνταν ότι τα πράγματα που οι άνθρωποι θεωρούν συνήθως καλά, όπως ο πλούτος και η κοινωνική θέση, ήταν πραγματικά καλά και υποστήριζαν ότι μόνο η αρετή πραγματώνει τις δυνατότητες κάποιου ως ανθρώπινου όντος.»

Ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί τους διαλόγους για να υπερασπιστεί τη θέση ότι η σωκρατική φιλοσοφία είναι η μόνη αληθινή παιδεία. Αποδεικνύοντας ότι οι ισχυρισμοί των άλλων περί σοφίας ήταν κίβδηλοι, ο Πλάτωνας αξιώνει τη νίκη της σωκρατικής παιδείας. Γι’ αυτό και κεντρικός τους στόχος είναι να αμφισβητήσει την αυθεντία άλλων, ιδιαίτερα την αυθεντία των συμβατικών πεποιθήσεων και επομένως να ενισχύσει την αυθεντία της φιλοσοφίας. Η ιδιαίτερη δεξιότητα του Σωκράτη είναι να αντιμετωπίζει τους συνομιλητές του στο δικό τους πεδίο, τους απομακρύνει βαθμιαία από τις συμβατικές απόψεις τις οποίες επαναλαμβάνουν αστόχαστα και τους οδηγεί προς μια πιο πλατωνική θέση.

Μία από τις κατευθυντήριες αρχές του Πλάτωνα, που τονίζει ο Waterfield, είναι ότι η φιλοσοφία είναι ασυμβίβαστη με το ευτελές ίδιον συμφέρον. Δεν πρόκειται για φιλοσοφία αν κάποιος θέλει χάρη σ’ αυτή να πλουτίσει ή να γίνει διάσημος (μια ακόμη διαφοροποίηση από τους Σοφιστές). Έτσι, στον βαθμό που ποιητές, σοφιστές και πολιτικοί ήταν δημόσια πρόσωπα που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για επιδοκιμασία, ο Πλάτωνας θεώρησε ότι έπρεπε να διαφοροποιήσει τη φιλοσοφία από τις πράξεις αυτών των ανθρώπων. Για να εξασφαλίσουν την επιτυχία τους ποιητές και πολιτικοί πρέπει να ικανοποιούν το κοινό τους. Δεν τους ενδιαφέρει η αλήθεια ή η παιδεία με τη σωστή έννοια, παρά μόνο το να προκαλούν ευχαρίστηση. Εντούτοις, η παιδεία θα  πρέπει να πονά, εφόσον θα πρέπει να αλλάξει τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου, κάτι που θεωρούσε ως θεμέλιο για το πραγματικά φιλοσοφικό έργο.

Στο πλαίσιο του αγαθού και της καλής ζωής, ο Πλάτωνας έβαζε την ευπρέπεια πάνω και από την οικογένεια κι αυτό ο συγγραφέας το τεκμηριώνει παραθέτοντας κομμάτι της Επιστολής Ζ’ όπου ο φιλόσοφος λέει, ότι το καθεστώς των Τριάκοντα του προκάλεσε αγανάκτηση και απογοήτευση. Μπορεί να ενέκρινε τις προθέσεις των Τριάκοντα (μεταξύ των οποίων ο εξάδελφός του Κριτίας και ο θείος του Χαρμίδης), όχι όμως και τα μέσα που χρησιμοποιούσαν.

Ποιοι ήταν οι Πυθαγόρειοι και πόσο επηρέασαν τον Πλάτωνα; Ποια ήταν η σχέση του με τον Αρχύτα και ποιος ο λόγος που ταξίδεψε στη νότια Ιταλία και στη Σικελία; Βρήκαν εφαρμογή οι Νόμοι και η Πολιτεία στις ελληνικές πόλεις της Μεγάλης Ελλάδας; Και ποια η επιρροή του φιλοσόφου στον Τύρρανο Διονύσιο Α΄;  Ποια η συσχέτιση μεταξύ πολιτικής μεταρρύθμισης και προσωπικής αναμόρφωσης; Ποια ήταν η συμβολή του στη μεταφυσική και στα μαθηματικά; Τον μακρόκοσμο και τον μικρόκοσμο, το ορατό και το αόρατο, το θεϊκό και το ανθρώπινο; Πού τοποθετείται χωρικά η Ακαδημία Πλάτωνος, τι πρέσβευε και αν απευθυνόταν σε όλους; Ήταν προϋπόθεση εισαγωγής να πληρώσει κανείς τα δίδακτρα ή η αξιολόγηση του χαρακτήρα μέσω του ελέγχου των πνευματικών ικανοτήτων τους; Τι μελετούσαν; Τι ερευνούσαν; Για ποια εκπαιδευτικά ιδρύματα υπήρξε πρόγονος;

Το κυριότερο είναι ότι η Ακαδημία Πλάτωνος δεν ήταν σχολή για τη διαιώνιση του «πλατωνισμού». Ο Πλάτωνας θεωρούσε πως δουλειά του ήταν να προσελκύει και να καλλιεργεί προικισμένους πνευματικά ανθρώπους και να προωθεί καινοτόμα έργα, και όχι να παράγει κλώνους του εαυτού του. Να καθορίζει την ατζέντα και κατόπιν να αφήνει τους άλλους να συνεχίσουν. «Να σκέφτεσαι μόνος σου».

Η συρροή πλήθους Αθηναίων στην κηδεία του σύμφωνα με τον Διογένη Λαέρτιο, αποδεικνύει ότι οι Αθηναίοι γνώριζαν ότι η πόλη τους όφειλε μεγάλο μέρος της φήμης της στην ανεκτικότητά της απέναντι στους φιλοσόφους και άλλους διανοούμενους και ο Πλάτωνας, τέκνο της Αθήνας, ήταν ο διασημότερος φιλόσοφος στον ελληνικό κόσμο. Η Αθήνα είχε αποβάλει τελικά την ψευδαίσθηση ότι ήταν μια στρατιωτική δύναμη και ξεκινούσε τη μακρά πορεία της ως «πανεπιστημιούπολη».

Τα επιτεύγματα του Πλάτωνα στη διάρκεια της ζωής του ήταν εκπληκτικά και διατηρήθηκαν και μετά θάνατον. Εγκαινίασε μια παράδοση που η επίδρασή της φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Η ζωτικότητα αυτής της παράδοσης δεν αφανίστηκε, αλλά επιβεβαιώθηκε μέσα από την πορεία που ακολούθησε. Μπορούσε να προωθεί τον σκεπτικισμό τη μια εποχή και να είναι δογματική σε κάποια άλλη. Μπόρεσε να δώσει ώθηση σε πολύ διαφορετικούς στοχαστές, όπως ο Αριστοτέλης και ο Σπεύσιππος. Για να βοηθηθεί στο έργο του επινόησε ένα πρόσωπο, τον Σωκράτη, και ο φόρος τιμής τον οποίο αποδίδει στον δάσκαλό του έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι ο Σωκράτης των διαλόγων είναι πλατωνική επινόηση, ένα όχημα για να διαιωνίσει το έργο που, κατά τη γνώμη του, είχε εγκαινιάσει ο Σωκράτης. Διάνοιξε άπειρες δυνατότητες για το μέλλον της φιλοσοφίας, όχι μόνο για την ακαδημαϊκή φιλοσοφία, αλλά και για όλους εκείνους που σκέφτονται και αναρωτιούνται τι είμαστε και τι μπορούμε να γίνουμε ως άτομα και ως ανθρώπινο είδος. Η φιλοσοφία ξεκινά με «θαυμασμό», όπως έλεγε ο Πλάτωνας. Αν χάσουμε αυτό το αίσθημα, αν μας απορροφήσουν τα ασήμαντα πράγματα της καθημερινότητας και η λεγόμενη λαϊκή «κουλτούρα» κινδυνεύουμε να ζούμε σε ένα στάσιμο και βαρετό σύμπαν.

Και εκεί έγκειται η διαχρονικότητά του. Η σκέψη του άντεξε στον χρόνο, επειδή θα υπάρχουν πάντα άνθρωποι που αρνούνται να καταπνίξουν την περιέργειά τους.

Η φιλοσοφική βιογραφία Πλάτωνας, είναι από εκείνα τα έργα που σε κάνουν να θέλεις να τοποθετήσεις έναν σελιδοδείκτη σε κάθε σελίδα και μερικές εκατοντάδες διαφορετικού χρώματος υπογραμμίσεις σε κάμποσες παραγράφους. Δεν είναι εύκολο ανάγνωσμα για όσους δεν γνωρίζουν το έργο του Πλάτωνα, αλλά είναι ένας εξαιρετικός οδηγός για να μυηθούν σε αυτό. Η γραφή του Waterfield είναι ευθύβολη, καθαρή και ρέει αβίαστα μέσα από τη σταθερότητα της σίγουρης γνώσης του για το αντικείμενο.

Ο Waterfield στοιχειοθετεί, μέσα από τα έργα του φιλοσόφου, την προσωπικότητα, τον βίο και τις σκέψεις του Πλάτωνα. Αλιεύει εμπεριστατωμένα, με ισχυρό όπλο την έρευνα και την εξειδικευμένη γνώση – όχι την πεποίθηση – τις θέσεις του και το σκεπτικό πίσω από αυτές. Πρόκειται για ένα απολαυστικό ανάγνωσμα που δεν απευθύνεται μόνο σε έμπειρους μελετητές του Πλάτωνα. Αντίθετα, προσφέρει σε κάθε αναγνώστη την ευκαιρία να γνωρίσει τη ζωή του Πλάτωνα και να μυηθεί στη γνώση και τη σοφία που ο μεγάλος φιλόσοφος αποκόμισε κατά τον βίο του.