1…Στην παράσταση ΑΣΠΡΑ ΑΛΟΓΑ που παίζετε στο θέατρο ΕΚΑΤΗ υποδύεστε τον Κρολ. Πως προσεγγίσατε αυτό τον ρόλο και ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του που σας κέντρισαν το ενδιαφέρον ως ηθοποιό;
Ο καθηγητής Κρολ είναι ένας πολύ ενδιαφέρον ρόλος κυρίως για το επίπλαστο της συμπεριφοράς του και την εμμονή του προς το <<φαίνεσθαι>>. Σκληροπυρηνικός των παλαιών ιδεών, πολέμιος του καινούργιου που αναφαίνεται, δεν διστάζει να χρησιμοποιεί οτιδήποτε φανερό ή υποδόριο μέσο, προκειμένου να μπορέσει να επιβληθεί στο κοινωνικό σύνολο, με τον τρόπο που εκείνος θέλει. Μελετώντας αυτό τον ρόλο βρήκα πάρα πολλές δυσκολίες, καθ’ ότι προσωπικά απέχω παρασάγγας από αυτόν. Αυτή η διαφορετικότητα του χαρακτήρα που καλούμαι να ερμηνεύσω από τον δικό μου , είναι κάτι που πάντα μου κεντρίζει το ενδιαφέρον. Αυτή η αναμέτρηση είναι ακόμη πιο μεγάλη πρόκληση, ειδικότερα όταν αυτοί οι χαρακτήρες είναι γραμμένοι στο μέγεθος που ορίζει ο ΄Ιψεν. Χαίρομαι ιδιαίτερα γιατί με τη συνεργασία και των άλλων ηθοποιών, κάθε φορά ανακαλύπτουμε και νέα πράγματα στην ερμηνεία μας , με αποτέλεσμα να βελτιώνεται ποιοτικά η παράσταση, φυσικά ακολουθώντας πάντα τη μπαγκέτα της Βαλεντίνης Λουρμπά που την σκηνοθέτησε.
2…Η πρώτη σας εμφάνιση στο Εθνικό Θέατρο σας έφερε κοντά σε σπουδαία έργα της αρχαίας τραγωδίας και της κλασικής δραματουργίας. Τι θυμάστε πιο έντονα από εκείνα τα πρώτα βήματα.
Δεν μπορούσα να φανταστώ πόσο τυχερός ήμουν, να ξεκινώ με αυτή τη μοναδική εμπειρία, παίζοντας σε τραγωδίες και αρχαίες κωμωδίες στην Επίδαυρο και στο Ηρώδειο. Πρέπει να είσαι πολύ οργανωμένος μέσα σου, για να σταθείς σε τέτοιες μεγάλες σκηνές που μοιάζουν έτοιμες να σε καταπιούν. Θυμάμαι τότε τη συμμετοχή του κοινού και πόσο πολύ πρόσεχαν τον λόγο . Πολλές φορές μάλιστα χειροκροτούσαν τα αποφθέγματα του κειμένου που άκουγαν. Αργότερα στην κεντρική σκηνή μου δόθηκε η ευκαιρία της συμμετοχής μου σε κλασσικά έργα κυρίως και να θαυμάζω από την κουϊντα τους σπουδαίους ηθοποιούς της εποχής εκείνης , που οι ερμηνείες τους ήταν ένα μάθημα υποκριτικής.
3…Έχετε υπηρετήσει ένα εξαιρετικά ευρύ θεατρικό ρεπερτόριο από τον Σοφοκλή και τον Αριστοφάνη έως τον ΄Ιψεν , τον Μολιέρο και τον Πιραντέλο ποιοι συγγραφείς σας συντρόφευσαν περισσότερο και γιατί ;
Δύσκολο να ξεχωρίσεις τους συγγραφείς αυτούς , γιατί κάθε ένας τους έχει να προσφέρει κάτι διαφορετικό, το οποίο πρέπει να υπηρετήσεις με τον ανάλογο τρόπο παιξίματος. Φυσικά είναι πολύ σπουδαίο στην πορεία σου, να σου δίδονται οι ευκαιρίες να παίζεις σε τόσο μεγάλα έργα, τα οποία σε πλουτίζουν ποικιλοτρόπως . Τα τελευταία χρόνια ειδικά ο ΄Ιψεν αυτός ο ανατόμος ψυχής στο θέατρο ΕΚΑΤΗ υπήρξε για μένα ένα πολύτιμο εφόδιο για πραγματική ενδοσκόπιση αλλά και καλλιτεχνική ωρίμανση.
4…Η πορεία σας δεν περιορίστηκε στην υποκριτική . Γράψατε , σκηνοθετήσατε, διδάξατε και οργανώσατε πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ποια από αυτές τις ιδιότητες εκφράζει βαθύτερα την προσωπικότητά σας ;
Ξεκίνησα ως ηθοποιός και νοιώθω πάντα καλύτερα με αυτή την ιδιότητα. Οι άλλες δραστηριότητες μου φανέρωσαν άλλους δρόμους που δεν είχα καν φανταστεί . Τους ακολούθησα και με αποζημίωσαν με το παραπάνω ο καθένας από τη σκοπιά του .
Η σκηνοθεσία που ασχολούμαι βρίσκεται πολύ κοντά στην ηθοποιία, γιατί περιορίζεται κυρίως στη διδασκαλία των ρόλων, καθώς και στην εκγύμναση των ηθοποιών προκειμένου να αποτελέσουν ένα ενιαίο σύνολο με κοινό παρανομαστή. Γενικά δηλαδή ότι κάνω έχει σαν κεντρικό άξονα τον παράγοντα ηθοποιό.
5…΄Εχετε ασχοληθεί με έργα που απαιτούν μεγάλη συναισθηματική και πνευματική ένταση όπως η <<Αντιγόνη>> η <<Μήδεια>> και οι <<Τρωάδες>>. Τι μπορεί να μας διδάξει σήμερα το αρχαίο Ελληνικό δράμα για τον άνθρωπο και την κοινωνία;
Το αρχαίο δράμα αποτελεί τη βάση της δραματουργίας και μπορεί να μας διδάξει τα πάντα, ώστε να έχουμε γερά θεμέλια, προκειμένου να ξεκινήσουμε την ανίχνευση οποιουδήποτε θεατρικού είδους αλλά και τη μετεξέλιξή του. Οι πανανθρώπινες αλήθειες του αρχαίου Ελληνικού δράματος μπορούν να διδάξουν αξίες, ιδανικά και να διαμορφώσουν συνειδήσεις. Τώρα γιατί ο κόσμος είναι αυτός που είναι σήμερα παρά την τόση διδαχή, είναι μία άλλη ιστορία που δεν αναλύεται έτσι εύκολα.
6…Παράλληλα με τη σκηνική σας πορεία, αφιερώσατε πολλά χρόνια στη διδασκαλία της αγωγής του λόγου και τη υποκριτικής. Τι προσπαθείτε να μεταδώσετε στους μαθητές σας πέρα από την τεχνική της θεατρικής έκφρασης;
Πρωταρχικός μου σκοπός είναι να τους εμφυσήσω την ανάγκη για δουλειά και ακατάπαυστη έρευνα . Μέχρι ενός σημείου φαίνεται να το πετυχαίνω, γιατί στις ομάδες μου έχω άτομα από νεαρές ηλικίες έως μεγάλες που έχουν τον ίδιο στόχο. Μέσω του θεάτρου οι μαθητές- σπουδαστές –συνεργάτες όπως τους ονομάζω, μαθαίνουν να λειτουργούν στο πνεύμα της ομαδικότητας, στο οποίο στηρίζεται η αληθινή δημιουργία. Γνωρίζουν καλύτερα τον εαυτό τους , πλησιάζουν τους άλλους έχοντας ενσυναίσθηση και δεν νοιώθουν μόνοι . Αποτελώντας μία ομάδα μπορούν και φτάνουν σε ψηλά σημεία απόδοσης, πράγμα που συμβαίνει και σε όλους τους εργασιακούς χώρους.
Στο θέατρο τα πάντα εξελίσσονται και δεν υπάρχει κάτι το στάσιμο . Επομένως όλα πρέπει να βελτιώνονται ακόμη και οι μέθοδοι της δουλειάς μας . Συνεχώς πρέπει να μελετούμε βιβλία , εγχειρίδια θεατρικά που πάντα έχουν να μας προσφέρουν κάτι. Από τη στιγμή που ο ηθοποιός πει <<έφτασα>> μοιάζει να έχει υπογράψει το τέλος του.
Η διδασκαλία μου έχει για κέντρο τον παράγοντα άνθρωπο και δεν απευθύνεται αποκλειστικά και μόνο σ’ αυτούς που θέλουν να γίνουν ηθοποιοί. Μπορεί κάποιος να διορθώσει διάφορα ελαττώματα του που θα τον ωφελήσουν τόσο στον εργασιακό του χώρο όσο και στις διαπροσωπικές του σχέσεις.
Πολλές φορές μετά την πρόβα , μετά από ασκήσεις επικοινωνίας , συνόλου οι μαθητές φεύγουν τόσο συναισθηματικά γεμάτοι, ανακουφισμένοι και χαρούμενοι πράγμα που με κάνει και μένα να νοιώθω πληρότητα.
7…΄Εχετε εργαστεί με παιδιά , εφήβους και νέους που ονειρεύονται να γίνουν ηθοποιοί. Πιστεύετε ότι το θέατρο μπορεί να διαμορφώσει όχι μόνο καλλιτέχνες αλλά και πιο ολοκληρωμένους ανθρώπους;
Το θέατρο και η πραγματική αγάπη σ’ αυτό μπορεί να μας καλλιεργήσει την ψυχή και να μας λυτρώσει από πολλά πράγματα, γιατί μέσω αυτού καταφέρνουμε να εξερευνήσουμε άγνωστες περιοχές του εαυτού μας. Στην αντίθετη περίπτωση αν περισσότερο μας ενδιαφέρει η προβολή περισσότερο από την ανίχνευση, το αποτέλεσμα θα είναι ρηχό και στείρο.
Πάντως σε όσους θέλουν μετά το εργαστήρι να πάνε σε δραματική σχολή δεν τους αποτρέπω, αλλά τους τονίζω την ανάγκη αντιμετώπισης του βιοποριστικού προβλήματος, το οποίο το θέατρο από μόνο του δεν μπορεί να λύσει.
8…Στο συγγραφικό και σκηνοθετικό σας έργο συναντάμε ιστορικές, λογοτεχνικές και μουσικές αναφορές, από τον <<Μότσαρτ>> έως την <<Παναγία των Παρισίων >> και τους << Αθλίους >> . Τι σας εμπνέει να μεταφέρετε τέτοιες ιστορίες στη σκηνή;.
Πάντα μου άρεσε η κλασσική λογοτεχνία .Οι πιο πάνω αναφορές ωστόσο ήταν συμπτωματικές, γιατί πρόκειται για μεγάλα μιούζικαλ, τα οποία μου ανατέθηκαν να τα σκηνοθετήσω. Κείμενο αποκλειστικά δικό μου ήταν το <<Ολοκαύτωμα >> από το ομότιτλο βιβλίο του Γκρήην, το οποίο το έγραψα σε δύο διαφορετικές βερσιόν για το θέατρο . Η μία ήταν για μιούζικαλ και η άλλη για καθαρή πρόζα .
9…΄Εχετε ασχοληθεί και με επετειακά και ιστορικά κείμενα, όπως οι <<Κυζικινοί Πρόσφυγες>> , Παναγιά η Παραβουνιώτισα και το << Προκόπι , Πατρίδα της καρδιάς μου>>. Πόσο σημαντική θεωρείτε τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης μέσα από την τέχνη ;
<<Όλβιος όστις ιστορίας έσχε μάθησιν >> Συνηθίζουμε να λέμε ότι <<η ιστορία αναλαμβάνεται>> και ίσως χωρίς να το καταλαβαίνουμε και πολύ πολύ . Εδώ το αρχαίο αυτό ρητό μας λέει ότι είναι ευτυχής όποιος ξέρει ιστορία , γιατί μαθαίνει τις ρίζες του τον εαυτό του και το πόσες φορές συμβαίνουν τα ίδια πράγματα για τους ίδιους λόγους. Η ενασχόλησή μου με δρώμενα και επετειακές παραστάσεις είναι ένα σπουδαίο και πολύ συγκινητικό μάθημα για όλους μας . Κάποτε ταξίδεψα στην Καππαδοκία με αποτέλεσμα να ξαναγράψω από την αρχή τα κείμενά μου, ύστερα από τη γνωριμία μου με αυτό τον τόπο. Θεωρώ πολύ χρήσιμα αυτά τα κείμενα με την προϋπόθεση να βρίσκονται κοντά στην ιστορική αλήθεια- πράγμα που απαιτεί υπεύθυνη γραφή και μεγάλη πληροφόρηση από διαφορετικές πηγές. ΄Ετσι μπορεί ο θεατής να μάθει πολλά πράγματα με ένα διαφορετικό και πιο ευχάριστο τρόπο.
10…Η πολυετής συμμετοχή σας στα πολιτιστικά δρώμενα του Πειραιά και η Προεδρία σας στον Σύλλογο Φίλων Μουσικής Πειραιά φανερώνουν μία βαθιά σχέση με την πόλη. Τι σημαίνει για εσάς ο Πειραιάς και ποιά θέση πιστεύετε ότι πρέπει να έχει ο πολιτισμός στην ταυτότητά του ;
Τον Πειραιά τον αγαπώ γιατί εκεί μεγάλωσα , εκεί πρωτοπήγαινα θέατρο , εκεί τέλειωσα τη δραματική σχολή του Πειραϊκού Συνδέσμου. Το Δημοτικό θέατρο είναι το κόσμημα της πόλης του Πειραιά. ΄Εχω παίξει εκεί , έχω σκηνοθετήσει παραστάσεις, και έχω υπέροχες αναμνήσεις . Μια πόλη που είναι δίπλα στη θάλασσα, πάντα έχει να σου φανερώσει περισσότερα και ειδικά όταν πρόκειται για μία πόλη με αρχαία ιστορία . Ο πολιτισμός και οι διάφορες δραστηριότητές του , θα πρέπει να είναι το χαρακτηριστικό τέτοιων πόλεων
11…΄Εχετε ασχοληθεί με το θέατρο, την τηλεόραση, τον κινηματογράφο, το ραδιόφωνο, τις μεταγλωττίσεις και το σπικάζ, Πως αλλάζει ο ηθοποιός όταν καλείται να εκφραστεί μόνο με τη φωνή του, χωρίς τη δύναμη της σκηνικής παρουσίας;
Η αλήθεια είναι ότι είναι κάτι διαφορετικό όταν πρόκειται να εκφραστεί ο ηθοποιός μόνο με τη φωνή του . Πάντα μου άρεσε το ραδιόφωνο ειδικά όταν παλιότερα κάναμε εκείνα τα καθημερινά ραδιομυθιστορήματα καθώς και πληθώρα θεατρικών έργων. ΄Οσο για τις μεταγλωτίσεις ειδικά στα παιδικά θέματα εκεί το πράγμα διαφέρει, κυρίως όταν κάνεις φωνές ζώων κλπ. Θέλει ξεχωριστή δουλειά το να μπορείς να εκφράσεις τα πάντα με τη φωνή σου .
12…Το 2006 βραβευτήκατε για το διήγημά σας <<όνειρο στον Αρχαίο Πειραιά>> Τι θέση έχει η συγγραφή στη ζωή σας και πόσο διαφορετική είναι η δημιουργία ενός λογοτεχνικού κειμένου από τη δημιουργία ενός θεατρικού έργου;
Η λογοτεχνική γραφή είναι κάτι που με ενδιαφέρει ξεχωριστά . Φυσικά υπάρχει τεράστια διαφορά με τη συγγραφή ενός θεατρικού έργου. Γράφοντας ένα διήγημα πχ είσαι εσύ μόνος με τη φαντασία σου, που μέσα σε δύο γραμμές μπορείς να βάλεις ένα σωρό συνθήκες. Στο θέατρο όμως αυτό δεν μπορεί να γίνει , γιατί εκεί πρέπει να τηρήσεις άλλες συμβάσεις τόπου χρόνου αριθμού προσώπων κλπ. Γι αυτό και είναι ιδιαίτερα δύσκολη έως αδύνατη η διασκευή ενός λογοτεχνικού έργου στο θέατρο. Δεν είμαι αρνητικός ωστόσο, γιατί προκειμένου να υπάρχει μερίδα κοινού που δεν έχει διαβάσει τέτοια έργα , τουλάχιστον μπορεί να πάρει μία γεύση από αυτά στο θέατρο. Αυτό τον καιρό γράφω ένα μυθιστόρημα του οποίου η ιδέα ξεκίνησε από ένα διήγημά μου που αποφάσισα να το εξελίξω.
13…Είστε μέλος του Σωματείου Ελλήνων ηθοποιών από το 1978. Πως έχει αλλάξει το θεατρικό επάγγελμα από τότε μέχρι σήμερα και τι πιστεύετε ότι έχει χαθεί η κερδηθεί στη διαδρομή ;
Σίγουρα έχουν αλλάξει πολλά πράγματα και καλά και άσχημα. Από τα καλά θεωρώ ότι έχουμε πολύ καλούς νέους ηθοποιούς με γνώσεις πανεπιστημιακές αλλά και πολλές θεατρικές .Σήμερα τα νέα παιδιά ξέρουν χορό , τραγούδι , μουσική κλπ. Αυτά τα πράγματα κάποτε στις περισσότερες δραματικές σχολές δεν ήταν καν υποχρεωτικά εν αντιθέσει με σήμερα, που τα μαθήματα είναι όχι μόνο υποχρεωτικά αλλά και πολύ περισσότερα. Ενώ λοιπόν έχουν αυξηθεί τόσο πολύ οι απαιτήσεις , ο βιοπορισμός των ηθοποιών έχει δυσκολέψει αντιστρόφως ανάλογα πάρα πολύ. Κάθε χρόνο βγαίνουν κάποιες εκατοντάδες ηθοποιοί από τις σχολές, που η απορρόφηση τους είναι έως αδύνατη. Τα περισσότερα θέατρα –πολύ μικρές σκηνές – δίνουν τρεις, δύο , ακόμη και μία παράσταση την εβδομάδα σημειωτέον και για πολύ μικρό αριθμό παραστάσεων .
14…Σε μια εποχή όπου η εικόνα και η ταχύτητα κυριαρχούν, ποια είναι κατά τη γνώμη σας, η θέση του θεάτρου και της ουσιαστικής καλλιτεχνικής παιδείας;
Η καλλιτεχνία γενικότερα έχει να αντιπαλέψει με τις σημερινές προτεραιότητες που υποχρεώνουν την κοινωνία μας να στραφεί σε γρήγορους ρυθμούς για επαγγελματική ανέλιξη, χωρίς συναισθηματισμούς και πέρα από τον παράγοντα άνθρωπο. Διανύουμε μία εποχή πολύ δύσκολη και θέλει από όλους μας προσεκτικούς χειρισμούς . Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται οι τέχνες . Που να πάνε όλοι αυτοί οι άνθρωποι με τις ευαίσθητες ψυχές ξυπόλητοι στα αγκάθια; Ευτυχώς οι νέοι που ζουν αυτή την εποχή διαθέτουν άλλη προσαρμοστικότητα από τις παλαιότερες γενιές και πιστεύω ότι θα επιβιώσουν με όποιο τρόπο.
15…Αν είχατε τη δυνατότητα να επιστρέψετε στην αρχή της διαδρομής σας γνωρίζοντας όσα γνωρίζετε σήμερα, θα επιλέγατε ξανά τον ίδιο δρόμο ;
Μάλλον δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση γιατί τότε θα έπρεπε να ξαναγίνω 20 χρονών . ‘Ηταν τόσο δύσκολα εκείνα τα χρόνια για μένα με αυτό το κοινωνικό και επαγγελματικό χάος που ένοιωθα ότι απλωνόταν μπροστά μου –όπως και στον καθένα βέβαια, που εγώ δεν θα ήθελα ούτε να το σκέφτομαι. Ευτυχώς σε εκείνη τη νεαρή ηλικία δεν φαντάζεται κάποιος τι τον περιμένει και τότε κάνει πολλά βήματα κι όπου του βγούνε.
16…Και κλείνοντας, ποιο είναι το όνειρο που εξακολουθεί να σας συνοδεύει; Υπάρχει κάποιο έργο που δεν έχετε ακόμη ανεβάσει, κάποια ιδέα που περιμένει τη στιγμή της ή ένα μήνυμα που θα θέλατε να αφήσετε στις νεότερες γενιές;
Υπάρχουν τόσα πολλά και ωραία έργα που τι να πρωτοπεί κανείς. Πάντως το όνειρο μου είναι να παίζω σε δυνατά έργα με αξιόλογους ηθοποιούς και σκηνοθέτες που θα μπορώ να παίρνω και να δίνω εμπειρίες , γνώσεις και ιδέες.
Τώρα όσο για το μήνυμα θεωρώ ότι είμαι πολύ λίγος για να δώσω κάτι τέτοιο. Αυτό που θα έλεγα σε κάποιο νέο, είναι αφού μετρήσει τις δυνατότητές του και τις συνθήκες κυρίως που επικρατούν , να κυνηγήσει το όνειρό του- αν το θέλει πραγματικά και σε όποιο τομέα έχει επιλέξει, για να είναι όσο το δυνατόν ικανοποιημένος στη ζωή του με αυτό που κάνει.
