Με 408 υπέρ, 184 κατά και 60 αποχές, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη δημιουργία ενωσιακού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής. Οι ευρωβουλευτές ενέκριναν επίσης τη συμφωνία σχετικά με τον κανονισμό για την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας, με 396 υπέρ, 226 κατά και 30 αποχές.
Ασφαλείς χώρες καταγωγής
Ο νέος πανευρωπαϊκός κατάλογος ασφαλών χωρών καταγωγής θα επιτρέψει την ταχεία διεκπεραίωση των αιτήσεων ασύλου από υπηκόους των χωρών που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, δηλ. Μπανγκλαντές, Κολομβία, Αίγυπτος, Κόσοβο, Ινδία, Μαρόκο και Τυνησία. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, εναπόκειται στον εκάστοτε αιτούντα να αποδείξει ότι η διάταξη αυτή δεν θα πρέπει να εφαρμοστεί λόγω βάσιμου φόβου δίωξης ή κινδύνου σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα του.
Υποψήφιες χώρες
Οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες θα θεωρούνται επίσης ασφαλείς χώρες καταγωγής, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις. Ως τέτοιες περιστάσεις θα λογίζονται, πρώτον, η αδιάκριτη άσκηση βίας στο πλαίσιο ένοπλης σύγκρουσης, δεύτερον, ποσοστό αναγνώρισης ασύλου σε επίπεδο ΕΕ άνω του 20% για τους πολίτες τους και τρίτον, η ύπαρξη οικονομικών κυρώσεων λόγω ενεργειών που επηρεάζουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες.
Αναστολή και εθνικοί κατάλογοι
Η Επιτροπή θα παρακολουθεί την κατάσταση στις χώρες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο και στις υποψήφιες χώρες και θα αντιδρά σε περίπτωση μεταβολής των συνθηκών, για παράδειγμα αποφασίζοντας ότι προσωρινά μια χώρα δεν είναι ασφαλής ή προτείνοντας τη μόνιμη διαγραφή της από τον κατάλογο. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να ορίζουν επιπλέον ασφαλείς χώρες καταγωγής σε εθνικό επίπεδο.
Εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας
Οι χώρες της ΕΕ θα μπορούν να εφαρμόζουν την έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας σε σχέση με αιτούντες άσυλο που δεν είναι υπήκοοι συγκεκριμένης χώρας – και, ως εκ τούτου, να κηρύσσουν την σχετική αίτησή απαράδεκτη – εφόσον πληρούται μία από τις παρακάτω τρεις προϋποθέσεις. Πρώτον, η ύπαρξη δεσμού μεταξύ αιτούντος και τρίτης χώρας όπως η παρουσία μελών της οικογένειάς του, η προηγούμενη παρουσία του στη χώρα ή εάν υπάρχουν γλωσσικοί, πολιτιστικοί ή παρόμοιοι δεσμοί. Δεύτερον, αν ο αιτών διήλθε μέσω της τρίτης χώρας καθ’ οδόν προς την ΕΕ και θα μπορούσε να έχει ζητήσει αποτελεσματική προστασία εκεί. Τρίτον, αν υπάρχει συμφωνία ή ρύθμιση με την τρίτη χώρα σε διμερές, πολυμερές ή ενωσιακό επίπεδο για την εισδοχή αιτούντων άσυλο, εξαιρουμένων όμως των ασυνόδευτων ανηλίκων.
Οι συμφωνίες που συνάπτονται από την ΕΕ ή τα κράτη μέλη με τρίτη χώρα και αφορούν την εφαρμογή των κανόνων αυτών πρέπει να περιλαμβάνουν διάταξη που να υποχρεώνει την χώρα να εξετάζει την ουσία κάθε αιτήματος για αποτελεσματική προστασία που υποβάλλεται.
Άμεση εφαρμογή ορισμένων διατάξεων
Ο χαρακτηρισμός μιας τρίτης χώρας ως ασφαλούς τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο μπορεί να γίνεται κατ’ εξαίρεση για συγκεκριμένα τμήματα της επικράτειάς της ή σαφώς αναγνωρίσιμες κατηγορίες προσώπων. Τόσο η διάταξη αυτή όσο και οι ταχείες διαδικασίες στα σύνορα για τους αιτούντες των οποίων η ιθαγένεια έχει ποσοστό αναγνώρισης ασύλου κάτω του 20% μπορούν να εφαρμοστούν πριν από την έναρξη εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ για το άσυλο τον Ιούνιο του 2026.
Δηλώσεις
Ο εισηγητής Alessandro Ciriani (Συντηρητικοί, Ιταλία) δήλωσε: «Ο κατάλογος των ασφαλών χωρών καταγωγής αποτελεί πολιτικό σημείο καμπής στη διαχείριση της μετανάστευσης από την ΕΕ. Η νομοθεσία αυτή θέτει τέλος σε μια περίοδο ασάφειας και χαράσσει σαφή πορεία: κοινoί κανόνες, ταχύτερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες, προστασία του δικαιώματος στο άσυλο για όσους το δικαιούνται και αποφασιστική αντιμετώπιση των καταχρήσεων. Η ΕΕ εξοπλίζεται με σαφείς, εφαρμόσιμους κανόνες που βασίζονται στο διαμοιρασμό των βαρών.»
Η εισηγήτρια Lena Düpont (ΕΛΚ, Γερμανία) δήλωσε: «Με τη σημερινή ψηφοφορία για τον καθορισμό ασφαλών τρίτων χωρών, παραδίδουμε ένα ακόμη δομικής σημασίας εργαλείο για ένα λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα ασύλου. Δίνοντας τη δυνατότητα τα προδήλως αβάσιμα αιτήματα ασύλου να απορρίπτονται στο μέλλον ταχύτερα και αποτελεσματικότερα, επιταχύνουμε τις διαδικασίες, αποσυμφορούμε τα συστήματα των κρατών μελών και βοηθούμε τους ανθρώπους να μην παραμένουν εγκλωβισμένοι σε νομική αβεβαιότητα για χρόνια.
Επόμενα βήματα
Οι συμφωνίες δεν έχουν ακόμη εγκριθεί επίσημα από το Συμβούλιο
