Μια παράσταση που ισορροπεί ανάμεσα στο μακάβριο και το κωμικό, για να μιλήσει τελικά για την ανθρωπιά, τη μοναξιά και την ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει κάπου.
Κάποιες παραστάσεις σε κάνουν να γελάς και άλλες να φεύγεις με προβληματισμούς μετά τη λήξη τους.
Το «Θαύμα» του Giuseppe Massa, στη σκηνή της Φρυνίχου του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν, καταφέρνει να συνδυάσει και τα δύο, μετατρέποντας μια μακάβρια ιστορία σε μια βαθιά ανθρώπινη αναμέτρηση με τις προκαταλήψεις μας.
Η ιστορία ξεκινά με δύο αδέλφια, τον Antonio και τον Bernardo, νεκροθάφτες στο επάγγελμα, οι οποίοι καλούνται να διαχειριστούν το σώμα ενός νεκρού μετανάστη. Το πρόβλημα είναι ότι στο νεκροταφείο του χωριού τους έχουν απομείνει μόλις δύο θέσεις, τις οποίες προορίζουν για τους ίδιους. Από αυτή την παράλογη συνθήκη ξεδιπλώνεται μια ιστορία που, μέσα από το μαύρο χιούμορ και τις αλλόκοτες καταστάσεις της, θέτει ένα ουσιαστικό ερώτημα: πόσο εύκολα αναγνωρίζουμε την ανθρώπινη υπόσταση εκείνου που θεωρούμε ξένο;
Η ερμηνευτική δεινότητα των δύο πρωταγωνιστών
Ο Θανάσης Δήμου και ο Παναγιώτης Παναγόπουλος αποτελούν τον μεγάλο πρωταγωνιστικό άξονα της παράστασης. Οι δύο ηθοποιοί αποδεικνύουν την ερμηνευτική τους δεινότητα, καταφέρνοντας να κινηθούν με αξιοθαύμαστη άνεση ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό. Σε ένα έργο με τόσο βαρύ και μακάβριο υπόβαθρο, κατορθώνουν να προκαλέσουν αυθόρμητο γέλιο, χωρίς να ακυρώνουν τη σκοτεινιά της ιστορίας.
Η μουσική διάσταση της παράστασης, με τις στιγμές που οι δύο πρωταγωνιστές τραγουδούν Pavarotti με εξαιρετικό τρόπο, προσθέτει μια απροσδόκητη κωμική και θεατρική πινελιά. Το γέλιο δεν λειτουργεί ως διαφυγή από τη σκληρότητα του έργου, αλλά ως μέρος της σκηνικής του γλώσσας. Οι δύο ηθοποιοί δεν αντιμετωπίζουν το παράλογο ως μια εύκολη αφορμή για κωμικά ευρήματα. Το κατοικούν, το υπηρετούν και, μέσα από αυτό, αποκαλύπτουν σταδιακά τις αντιφάσεις των χαρακτήρων τους.
Από την ξενοφοβία στην αναγνώριση του άλλου
Το πιο ουσιαστικό στοιχείο του έργου, ωστόσο, βρίσκεται στη μεταβολή της σχέσης των δύο αδελφών με τον νεκρό. Η αρχική τους στάση φανερώνει μια βαθιά ιδιοτέλεια και μια πιθανή ξενοφοβία: ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντί τους δεν αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως ένας νεκρός που δικαιούται αξιοπρεπή μεταχείριση αλλά ως ένα πρόβλημα που απειλεί τα δικά τους σχέδια.
Όσο, όμως, έρχονται σε επαφή με την ιστορία και την παρουσία του, κάτι αλλάζει. Ο ξένος παύει να είναι απλώς ένας άγνωστος που πρέπει να απομακρυνθεί. Γίνεται ένας άνθρωπος που αξίζει τη συμπόνια τους. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι δύο ήρωες έρχονται αντιμέτωποι με μια αλήθεια που αφορά και τους ίδιους: αισθάνονται και εκείνοι ξένοι στον τόπο τους, αποκομμένοι και μόνοι, χωρίς έναν ουσιαστικό δεσμό που να τους κρατά εκεί.
Η συνειδητοποίηση αυτή μεταμορφώνει και το αρχικό τους δίλημμα. Οι δύο τελευταίες θέσεις του νεκροταφείου, τις οποίες διεκδικούσαν για τους εαυτούς τους, χάνουν σταδιακά τη σημασία τους. Αν τίποτα δεν τους συνδέει πραγματικά με τον τόπο όπου ζουν, τότε τι ακριβώς προσπαθούν να διαφυλάξουν; Και γιατί να αρνηθούν σε έναν νεκρό άνθρωπο τη θέση που οι ίδιοι θεωρούσαν αυτονόητο δικαίωμά τους;
Το πραγματικό θαύμα είναι η ανθρωπιά
Εδώ βρίσκεται και η δύναμη του έργου του Giuseppe Massa. Η ανθρωπιά δεν παρουσιάζεται ως μια αυτονόητη ιδιότητα, αλλά ως κάτι που μπορεί να αναδυθεί όταν το στερεότυπο υποχωρεί και ο άλλος παύει να αντιμετωπίζεται ως απειλή. Οι δύο νεκροθάφτες δεν μετατρέπονται ξαφνικά σε ιδανικούς ανθρώπους. Αναγκάζονται, όμως, να αναμετρηθούν με τις δικές τους αντιφάσεις και να αναγνωρίσουν στον ξένο ένα κομμάτι της δικής τους μοναξιάς.
Η παράσταση δεν χρειάζεται να υψώσει τον τόνο της για να θέσει το κοινωνικό και πολιτικό της ερώτημα. Το κάνει μέσα από το παράλογο, το μακάβριο και το γέλιο, αφήνοντας τον θεατή να αναγνωρίσει πόσο εύκολα η ανθρώπινη αξιοπρέπεια υποχωρεί όταν έρχεται σε σύγκρουση με το προσωπικό συμφέρον.
Το «Θαύμα» δεν είναι, τελικά, μόνο μια ιστορία για έναν νεκρό μετανάστη και δύο ανθρώπους που δεν ξέρουν τι να τον κάνουν. Είναι μια ιστορία για ανθρώπους που, στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν μια θέση για τον εαυτό τους, έχουν ξεχάσει τι σημαίνει να ανήκεις κάπου. Και που χρειάζονται τη συνάντηση με έναν ξένο για να αναγνωρίσουν τη δική τους αποξένωση.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο θαύμα να μην είναι να αλλάξει ο κόσμος γύρω μας, αλλά να καταφέρουμε να δούμε διαφορετικά τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας. Γιατί, κάποιες φορές, εκείνος που θεωρούμε ξένο είναι πολύ πιο κοντά μας απ’ όσο θέλουμε να πιστεύουμε.
