"ΣΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ" TΗΣ MIRANDA JULY, ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

Listeners:

Top listeners:

00:00 00:00

Go to album

Street Radio Ο δρόμος σου είναι εδώ

“ΣΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ" ΤΗΣ MIRANDA JULY, ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

Γράφει η Ελευθερία Καμπούρογλου

Μετάφραση: Νατάσα Σιδέρη

Κι αν σου πω ότι δεν είναι αυτό που νομίζεις, διαβάζοντας τον τίτλο, θα με πιστέψεις;

Η Miranda July, την Πέμπτη 30 Απριλίου, θα βρίσκεται στην Αθήνα, στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, για το βιβλίο της «All Fours» (Στα Τέσσερα), καθώς και για ένα πρόγραμμα προβολών και πειραματισμών που θα γεμίσουν τη Στέγη με πολλές και διαφορετικές “Μιράντες”. Η άφιξή της έχει πυροδοτήσει αναβρασμό και συζήτηση. Η July δεν είναι μόνο συγγραφέας, είναι καλλιτέχνης εν γένει, σε όλες τις πτυχές και μορφές. Δημιουργεί έργα που αψηφούν τις κατηγοριοποιήσεις και υιοθετούν πολλαπλά μέσα έκφρασης, από τον κινηματογράφο έως τις εικαστικές τέχνες και την περφόρμανς.

Το βιβλίο της έχει λάβει διθυραμβικές κριτικές στην Αμερική. Από τους «Financial Times» έως τους «New York Times», όπου και βραβεύτηκε ως το «Καλύτερο βιβλίο της χρονιάς» το 2024. Για τους λοιπούς, απλούς, θνητούς αναγνώστες, ανήκει στην κατηγορία των αμφιλεγόμενων, διχαστικών βιβλίων. Στην Ελλάδα ακολουθεί το ίδιο μοτίβο. Αν και σοκαριστικό, ανατρεπτικό και ίσως τρομερά «ζουμερό» για το ελληνικό γίγνεσθαι.

Αν έχεις συντηρητικές απόψεις, αν δεν μπορείς να εγκλιματιστείς σε νέους ομοφυλοφιλικούς όρους, αν το θέμα του ερωτισμού είναι ταμπού, αν σοκάρεσαι με τον ωμό λόγο, δεν είναι για σένα.

Θα μπορούσε να είναι ένα προχωρημένο Άρλεκιν, χωρίς θεληματικά πηγούνια και έρωτα κάτω από το φεγγάρι. Αλλά είναι πολλά περισσότερα. Ο σκανδαλιστικός λόγος που χρησιμοποιεί η July, χωρίς έλεος, και η λεπτομερής περιγραφή των ερωτικών σκηνών, ως πράξη ή ως σκέψη, μπορούν να σε καταπλήξουν, να σε προκαλέσουν και να σε αναστατώσουν. Αυτό είναι και το ζητούμενο, να σε ταρακουνήσει, γιατί μέσα από το έργο της θέτει ζητήματα ανθρώπινα, κυρίως για τη θηλυκή φύση, ως ενέργεια, αρχέτυπο και ενστικτώδη δύναμη.

Στο στόχαστρό της μπαίνει η περιεμμηνόπαυση, το βασανιστικό, ιλιγγιώδες, συναισθηματικά και σωματικά, ανισόρροπο μεταβατικό στάδιο της γυναικείας διαδρομής. Μια αλλοπρόσαλλη εφηβεία, με αντίθετη όμως, κατακόρυφη πτώση των οιστρογόνων, πολλαπλάσια έντονη, που σου θέτει, μεταξύ άλλων, ανυπόφορα διλήμματα, οδυνηρά ερωτήματα και τολμηρές ιδέες. Είναι κάτι σαν το «δεύτε τελευταίον ασπασμόν» στον αποχαιρετισμό της αναπαραγωγικής ηλικίας. Είναι το σημείο καμπής, όπου η γυναικεία ορμονική αστάθεια φτάνει στο απόγειό της. Κι εκεί ή αποδέχεσαι τη ζωή σου ή την αποτινάζεις.

Η ηρωίδα της July βρίσκει μια μέση λύση. Μέσα από την αγχωτική της διαδρομή για το ποια θα είναι από εδώ και πέρα, πόσο σεξ της απομένει, ποια είναι τελικά η σεξουαλική της ταυτότητα και ποια θέση έχει στη ζωή της ο άνδρας της και το παιδί της, αποφασίζει ότι μπορεί να τα έχει όλα.

Σ’ αυτή τη διαδρομή, την απασχολεί το ζήτημα των συζυγικών σχέσεων, το οποίο αποτυπώνει με παρομοιώδη τρόπο. Στήνει το σκηνικό της και σε αφήνει να μπεις στο ρόλο. Να αναμασήσεις εκείνη την παράξενη αίσθηση εγκατάλειψης που νιώθεις όταν είσαι παντρεμένος, χίλιες φορές τη μέρα. Όταν οι άλλοτε παθιασμένες κουβέντες, με το έτερο σου ήμισυ, «έχουν μετατραπεί σε τυπικές συζητήσεις, δύο διπλωματών, που δεν είναι σίγουροι αν ο ένας έχει δηλητηριάσει το ποτό του άλλου. Μονίμως διψασμένοι και αποφασισμένοι να αφήσουν τον άλλον να πιει την πρώτη γουλιά».

Εκείνες οι στιγμές που εκμυστηρεύεσαι στον σύντροφό σου μια στιγμή της ημέρας για να εισπράξεις μια άβολη σιωπή. Και τις άλλες που «προσπαθείς να κρατάς το μεγαλύτερο μέρος του εαυτού σου, περιορισμένο και εκτός έδρας», αλλά καλά προπονημένο και προγραμματισμένο να φτιάξει μερικά χιλιάδες ακόμα σάντουιτς, κρέπες, βάφλες, σνακ και πάει λέγοντας, για τα επόμενα χρόνια, χωρίς απαραίτητα να είναι διασκεδαστικό ή δυσάρεστο. Να σφίγγεις τα δόντια μία, δύο, τρεις φορές, για να χαλαρώσεις μία.

Με θάρρος και χωρίς προκατάληψη φέρνει στο προσκήνιο το θέμα της ισότιμης γονεϊκότητας και τον στερεοτυπικό ρόλο της γυναίκας. Ο σεξισμός και αυτής της εποχής, «που επαινεί τον άνδρα για τα αυτονόητα, την ίδια στιγμή που σιωπηλά καταδικάζει τη γυναίκα για τα ίδια πράγματα».

Στήνει μπροστά σου την αγωνία των χρόνων που παρέρχονται, με μια γυναίκα στη μέση ηλικία «να είναι τόσο κοντά στη νεότητα, όσο και στην τρίτη ηλικία – μόνο που βρίσκεται πιο κοντά στο αύριο, και τότε το χθες αποκτά θεωρητική αξία και στον ορίζοντα διαφαίνεται μια μονοδρομική πορεία προς το αναπόφευκτο». Και αυτό, στα αλήθεια, είναι τρομακτικό.

Δεν είναι τυχαίο που ένας μεγάλος αριθμός γυναικών, σε αυτή ακριβώς την καμπή της ζωής, τα σβήνει όλα μονοκονδυλιά για να πρωταγωνιστήσει στη φανταστική ταινία του μυαλού της, «η ζωή που δεν έζησα».

Κι αυτό, για τους άνδρες, μπορεί να είναι αδιανόητο, γιατί έχουν το προνόμιο μιας ζωής, χωρίς κύκλους, χωρίς «θανάτους» στη ζωή τους, χωρίς να χρειάζεται να μεταμορφωθούν από το ένα είδος ανθρώπου στο άλλο και με σχετικά σταθερή λίμπιντο.

Για τις γυναίκες όμως που το βιώνουν, όσο κι αν αμφιταλαντεύονται, γιατί συμβαίνει αυτό, όσες ενοχές κι αν κουβαλούν, είναι αποδεκτό. Το εγκεφαλικό ειδύλλιο αποκτά διάσταση πραγματικότητας.

Το βιβλίο της July, θα μπορούσε να είναι ένας αναλυτικός, βιωματικός και πλήρης οδηγός για γυναίκες στην εμμηνόπαυση. Και θα ήταν απολύτως επεξηγηματικό και βοηθητικό. Μόνο που σε αυτό το ταξίδι δεν είναι το μόνο που θέλει να επικοινωνήσει. Γιατί έτσι λειτουργεί ως καλλιτέχνης. Δεν βάζει ταμπέλες. Δεν λέει «τώρα θα πω αυτό». Αφήνεται να την ερμηνεύσεις μέσα από εσένα.

Γι’ αυτό και θέτει ερωτήματα για την ομοφυλοφιλία, τον γάμο χωρίς περιορισμούς, τις σχέσεις γυναικών με μικρότερης ηλικίας άνδρες και την ταυτότητα φύλου.

Σ’ έναν κόσμο που προσπαθεί να σε γονατίσει, γιατί είσαι γυναίκα, ακόμα κι αν είσαι ημι-διάσημη, όπως η July και η πρωταγωνίστριά της, οφείλεις να σηκώσεις ανάστημα.

Στην πραγματικότητα, η συγγραφέας αποτυπώνει τη δική της πορεία προς την εμμηνόπαυση, και το αντιλαμβάνεσαι πόσο βιωματικό είναι, καθώς κανείς δεν μπορεί να μπει τόσο βαθιά σε μια κατάσταση αν δεν την έχει νιώσει στο πετσί του.

Ο πόθος, η γήρανση, η επιμονή για δημιουργικότητα, για ανατροπή και μια νέα μορφή ελευθερίας, υπάρχουν έντονα στο έργο της. Όσο τολμηρό, αλλόκοτο και σίγουρα χιουμοριστικό έργο κι αν είναι, κάνει κάτι ξεχωριστό, οικειοποιείται το γνώριμο και το μετατρέπει σε κάτι νέο. Σε δίψα για σεξουαλικότητα, που αγγίζει τις φαντασιώσεις των γυναικών κοντά στην εμμηνόπαυση.

Κι αν πιστεύεις ότι το doggy style σε κάνει ευάλωτο, στην πραγματικότητα είναι η πιο σταθερή στάση. Είναι δύσκολο να σε ρίξουν κάτω όταν είσαι στα τέσσερα.

Γιατί τελικά, η Miranda July δεν γράφει για να σε σοκάρει — γράφει για να σε φέρει αντιμέτωπο με αυτό που ήδη γνωρίζεις, αλλά δεν τολμάς να κοιτάξεις κατάματα.

Και κάπου εκεί, ανάμεσα στην πρόκληση και την αλήθεια, καταλαβαίνεις πως αυτό το βιβλίο είτε θα σε ενοχλήσει βαθιά είτε θα σε απελευθερώσει. Και στις δύο περιπτώσεις, δεν θα σε αφήσει αδιάφορο.